أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

516

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

دانستم اين گنجينهء گرانبها سزاوار علاقمندى خاصّى مىباشد لهذا براى تصحيح اغلاط نسخه در صدد تحصيل نسخهء ديگر برآمدم هرچند جستجو كردم از هيچ كجا سراغى نديدم عاقبت از نقاوهء اعقاب و بازماندگان آن مرحوم « عماد العلماء » جويا شدم معلوم گرديد آن بزرگوار سه تفسير نگاشته : يكى بزرگ و ديگرى متوسّط و سوّمى همين نسخهء حاضر كه از آنها مختصرتر است . با آنكه مصنّفات آن مرحوم در علوم متنوّعهء اسلامى همگى در كتابخانهء نجل زكىّ وى مرحوم عماد العلماء موجود و مضبوط بود نسخهء اين تفسير كوچك را نداشت ناچار نسخهء منحصر را با مراجعه بتفسير بزرگ و متوسّط [ وى ] و ديگر مآخذ از اغلاط پاكيزه و منقّح كردم و در اين مدّت آن را بالاختصاص از ميان سائر كتب تفسير متعلّق انس خود قرار داده در هنگام خلوت و فراغت از مشاغل ديگر غالبا بمطالعهء آن ميپرداختم حقيقة بيش از سى دوره تفسير از مفصّل و مختصر كه تاكنون عبور كرده و اكثر آنها را تمام و بدقّت ديده و معدودى را بمرور اجمالى قناعت كرده‌ام هيچيك را واجد اوصاف منظوره كه در اين مجلّد كم حجم ديدم نيافتم و با چنين سابقهء اطّلاع در فنّ تفسير اگر ادّعا كنم كه تفسير سيّد يكى از بهترين تفاسيرى است كه فعلا در دست است گزاف نگفته‌ام و بموقع است شنوندگان از من بپذيرند و عقيدهء مرا حمل بر مبالغه نكنند » اين تفسير بهمّت مرحوم آقا ميرزا عيسىخان على آبادى و مراقبت مرحوم والد بطبع رسيده ، و در موقع طبع تفسير تبيان نيز با تسليم نسخهء خطّى خود مزيد تشويق و ترغيب ناشر آن را فراهم ساخته است . هنگامى كه در دورهء سلطنت مرحوم مظفّر الدّين شاه اطّلاع حاصل نمود كه نسخهء كاملى از تفسير ابو الفتوح رازى در كتابخانهء سلطنتى موجود است مرحوم مظفّر الدّين شاه را مكرّر متوجّه آن نمود و اهمّيّت آن را از نظر خدمت به زبان فارسى و نشر معارف اسلامى مخصوصا فرقهء حقّهء شيعهء اثنى عشريّه گوشزد كرد تا آن مرحوم دستور داد بطبع آن اقدام كنند كاغذ كافى تهيّه كردند و دو جلد آن چاپ شد ولى پيش آمدهاى سياسى و فوت آن مرحوم بقيّهء اقدام را متوقّف ساخت ، در دوره‌هاى زمامداران بعد از او نيز مكرّر موضوع را تعقيب